نهج البلاغه

امام علی (ع) – نهج البلاغه – خطبه ۱۶۵

امام علی (ع) – نهج البلاغه – خطبه ۱۶۵

و من خطبه له ع یذکر فیها عجیب خلقه الطاوس خلقه الطیور اِبْتَدَعَهُمْ خَلْقاً عَجِیباً مِنْ حَیَوَانٍ وَ مَوَاتٍ وَ سَاکِنٍ وَ ذِی حَرَکَاتٍ وَ أَقَامَ مِنْ شَوَاهِدِ اَلْبَیِّنَاتِ عَلَى لَطِیفِ صَنْعَتِهِ وَ عَظِیمِ قُدْرَتِهِ مَا اِنْقَادَتْ لَهُ اَلْعُقُولُ مُعْتَرِفَهً بِهِ وَ مَسَلِّمَهً لَهُ وَ نَعَقَتْ فِی أَسْمَاعِنَا دَلاَئِلُهُ عَلَى وَحْدَانِیَّتِهِ وَ مَا ذَرَأَ مِنْ مُخْتَلِفِ صُوَرِ اَلْأَطْیَارِ اَلَّتِی أَسْکَنَهَا أَخَادِیدَ اَلْأَرْضِ وَ خُرُوقَ فِجَاجِهَا وَ رَوَاسِیَ أَعْلاَمِهَا مِنْ ذَاتِ أَجْنِحَهٍ مُخْتَلِفَهٍ وَ هَیْئَاتٍ مُتَبَایِنَهٍ مُصَرَّفَهٍ فِی زِمَامِ اَلتَّسْخِیرِ وَ مُرَفْرِفَهٍ بِأَجْنِحَتِهَا فِی مَخَارِقِ اَلْجَوِّ اَلْمُنْفَسِحِ وَ اَلْفَضَاءِ اَلْمُنْفَرِجِ کَوَّنَهَا بَعْدَ إِذْ لَمْ تَکُنْ فِی عَجَائِبِ صُوَرٍ ظَاهِرَهٍ وَ رَکَّبَهَا فِی حِقَاقِ مَفَاصِلَ مُحْتَجِبَهٍ وَ مَنَعَ بَعْضَهَا بِعَبَالَهِ خَلْقِهِ أَنْ یَسْمُوَ فِی اَلْهَوَاءِ خُفُوفاً وَ جَعَلَهُ یَدِفُّ دَفِیفاً وَ نَسَقَهَا عَلَى اِخْتِلاَفِهَا فِی اَلْأَصَابِیغِ بِلَطِیفِ قُدْرَتِهِ وَ دَقِیقِ صَنْعَتِهِ فَمِنْهَا مَغْمُوسٌ فِی قَالَبِ لَوْنٍ لاَ یَشُوبُهُ غَیْرُ لَوْنِ مَا غُمِسَ فِیهِ وَ مِنْهَا مَغْمُوسٌ فِی لَوْنِ صِبْغٍ قَدْ طُوِّقَ بِخِلاَفِ مَا صُبِغَ بِهِ الطاوس وَ مِنْ أَعْجَبِهَا خَلْقاً اَلطَّاوُسُ اَلَّذِی أَقَامَهُ فِی أَحْکَمِ تَعْدِیلٍ وَ نَضَّدَ أَلْوَانَهُ فِی أَحْسَنِ تَنْضِیدٍ بِجَنَاحٍ أَشْرَجَ قَصَبَهُ وَ ذَنَبٍ أَطَالَ مَسْحَبَهُ إِذَا دَرَجَ إِلَى اَلْأُنْثَى نَشَرَهُ مِنْ طَیِّهِ وَ سَمَا بِهِ مُطِلاًّ عَلَى رَأْسِهِ کَأَنَّهُ قِلْعُ دَارِیٍّ عَنَجَهُ نُوتِیُّهُ یَخْتَالُ بِأَلْوَانِهِ وَ یَمِیسُ بِزَیَفَانِهِ یُفْضِی کَإِفْضَاءِ اَلدِّیَکَهِ وَ یَؤُرُّ بِمَلاَقِحِهِ أَرَّ اَلْفُحُولِ اَلْمُغْتَلِمَهِ لِلضِّرَابِ أُحِیلُکَ مِنْ ذَلِکَ عَلَى مُعَایَنَهٍ لاَ کَمَنْ یُحِیلُ عَلَى ضَعِیفٍ إِسْنَادُهُ وَ لَوْ کَانَ کَزَعْمِ مَنْ یَزْعُمُ أَنَّهُ یُلْقِحُ بِدَمْعَهٍ تَسْفَحُهَا مَدَامِعُهُ فَتَقِفُ فِی ضَفَّتَیْ جُفُونِهِ وَ أَنَّ أُنْثَاهُ تَطْعَمُ ذَلِکَ ثُمَّ تَبِیضُ لاَ مِنْ لِقَاحِ فَحْلٍ سِوَى اَلدَّمْعِ اَلْمُنْبَجِسِ لَمَا کَانَ ذَلِکَ بِأَعْجَبَ مِنْ مُطَاعَمَهِ اَلْغُرَابِ تَخَالُ قَصَبَهُ مَدَارِیَ مِنْ فِضَّهٍ وَ مَا أُنْبِتَ عَلَیْهَا مِنْ عَجِیبِ دَارَاتِهِ وَ شُمُوسِهِ خَالِصَ اَلْعِقْیَانِ وَ فِلَذَ اَلزَّبَرْجَدِ فَإِنْ شَبَّهْتَهُ بِمَا أَنْبَتَتِ اَلْأَرْضُ قُلْتَ جَنًى جُنِیَ مِنْ زَهْرَهِ کُلِّ رَبِیعٍ وَ إِنْ ضَاهَیْتَهُ بِالْمَلاَبِسِ فَهُوَ کَمَوْشِیِّ اَلْحُلَلِ أَوْ کَمُونِقِ عَصْبِ اَلْیَمَنِ وَ إِنْ شَاکَلْتَهُ بِالْحُلِیِّ فَهُوَ کَفُصُوصٍ ذَاتِ أَلْوَانٍ قَدْ نُطِّقَتْ بِاللُّجَیْنِ اَلْمُکَلَّلِ یَمْشِی مَشْیَ اَلْمَرِحِ اَلْمُخْتَالِ وَ یَتَصَفَّحُ ذَنَبَهُ وَ جَنَاحَیْهِ فَیُقَهْقِهُ ضَاحِکاً لِجَمَالِ سِرْبَالِهِ وَ أَصَابِیغِ وِشَاحِهِ فَإِذَا رَمَى بِبَصَرِهِ إِلَى قَوَائِمِهِ زَقَا مُعْوِلاً بِصَوْتٍ یَکَادُ یُبِینُ عَنِ اِسْتِغَاثَتِهِ وَ یَشْهَدُ بِصَادِقِ تَوَجُّعِهِ لِأَنَّ قَوَائِمَهُ حُمْشٌ کَقَوَائِمِ اَلدِّیَکَهِ اَلْخِلاَسِیَّهِ وَ قَدْ نَجَمَتْ مِنْ ظُنْبُوبِ سَاقِهِ صِیصِیَهٌ خَفِیَّهٌ وَ لَهُ فِی مَوْضِعِ اَلْعُرْفِ قُنْزُعَهٌ خَضْرَاءُ مُوَشَّاهٌ وَ مَخْرَجُ عَنُقِهِ کَالْإِبْرِیقِ وَ مَغْرِزُهَا إِلَى حَیْثُ بَطْنُهُ کَصِبْغِ اَلْوَسِمَهِ اَلْیَمَانِیَّهِ أَوْ کَحَرِیرَهٍ مُلْبَسَهٍ مِرْآهً ذَاتَ صِقَالٍ وَ کَأَنَّهُ مُتَلَفِّعٌ بِمِعْجَرٍ أَسْحَمَ إِلاَّ أَنَّهُ یُخَیَّلُ لِکَثْرَهِ مَائِهِ وَ شِدَّهِ بَرِیقِهِ أَنَّ اَلْخُضْرَهَ اَلنَّاضِرَهَ مُمْتَزِجَهٌ بِهِ وَ مَعَ فَتْقِ سَمْعِهِ خَطٌّ کَمُسْتَدَقِّ اَلْقَلَمِ فِی لَوْنِ اَلْأُقْحُوَانِ أَبْیَضُ یَقَقٌ فَهُوَ بِبَیَاضِهِ فِی سَوَادِ مَا هُنَالِکَ یَأْتَلِقُ وَ قَلَّ صِبْغٌ إِلاَّ وَ قَدْ أَخَذَ مِنْهُ بِقِسْطٍ وَ عَلاَهُ بِکَثْرَهِ صِقَالِهِ وَ بَرِیقِهِ وَ بَصِیصِ دِیبَاجِهِ وَ رَوْنَقِهِ فَهُوَ کَالْأَزَاهِیرِ اَلْمَبْثُوثَهِ لَمْ تُرَبِّهَا أَمْطَارُ رَبِیعٍ وَ لاَ شُمُوسُ قَیْظٍ وَ قَدْ یَنْحَسِرُ مِنْ رِیشِهِ وَ یَعْرَى مِنْ لِبَاسِهِ فَیَسْقُطُ تَتْرَى وَ یَنْبُتُ تِبَاعاً فَیَنْحَتُّ مِنْ قَصَبِهِ اِنْحِتَاتَ أَوْرَاقِ اَلْأَغْصَانِ ثُمَّ یَتَلاَحَقُ نَامِیاً حَتَّى یَعُودَ کَهَیْئَتِهِ قَبْلَ سُقُوطِهِ لاَ یُخَالِفُ سَالِفَ أَلْوَانِهِ وَ لاَ یَقَعُ لَوْنٌ فِی غَیْرِ مَکَانِهِ وَ إِذَا تَصَفَّحْتَ شَعْرَهً مِنْ شَعَرَاتِ قَصَبِهِ أَرَتْکَ حُمْرَهً وَرْدِیَّهً وَ تَارَهً خُضْرَهً زَبَرْجَدِیَّهً وَ أَحْیَاناً صُفْرَهً عَسْجَدِیَّهً فَکَیْفَ تَصِلُ إِلَى صِفَهِ هَذَا عَمَائِقُ اَلْفِطَنِ أَوْ تَبْلُغُهُ قَرَائِحُ اَلْعُقُولِ أَوْ تَسْتَنْظِمُ وَصْفَهُ أَقْوَالُ اَلْوَاصِفِینَ وَ أَقَلُّ أَجْزَائِهِ قَدْ أَعْجَزَ اَلْأَوْهَامَ أَنْ تُدْرِکَهُ وَ اَلْأَلْسِنَهَ أَنْ تَصِفَهُ فَسُبْحَانَ اَلَّذِی بَهَرَ اَلْعُقُولَ عَنْ وَصْفِ خَلْقٍ جَلاَّهُ لِلْعُیُونِ فَأَدْرَکَتْهُ مَحْدُوداً مُکَوَّناً وَ مُؤَلَّفاً مُلَوَّناً وَ أَعْجَزَ اَلْأَلْسُنَ عَنْ تَلْخِیصِ صِفَتِهِ وَ قَعَدَ بِهَا عَنْ تَأْدِیَهِ نَعْتِهِ صغار المخلوقات وَ سُبْحَانَ مَنْ أَدْمَجَ قَوَائِمَ اَلذَّرَّهِ وَ اَلْهَمَجَهِ إِلَى مَا فَوْقَهُمَا مِنْ خَلْقِ اَلْحِیتَانِ وَ اَلْفِیَلَهِ وَ وَأَى عَلَى نَفْسِهِ أَلاَّ یَضْطَرِبَ شَبَحٌ مِمَّا أَوْلَجَ فِیهِ اَلرُّوحَ إِلاَّ وَ جَعَلَ اَلْحِمَامَ مَوْعِدَهُ وَ اَلْفَنَاءَ غَایَتَهُ منها فی صفه الجنه فَلَوْ رَمَیْتَ بِبَصَرِ قَلْبِکَ نَحْوَ مَا یُوصَفُ لَکَ مِنْهَا لَعَزَفَتْ نَفْسُکَ عَنْ بَدَائِعِ مَا أُخْرِجَ إِلَى اَلدُّنْیَا مِنْ شَهَوَاتِهَا وَ لَذَّاتِهَا وَ زَخَارِفِ مَنَاظِرِهَا وَ لَذَهِلَتْ بِالْفِکْرِ فِی اِصْطِفَاقِ أَشْجَارٍ غُیِّبَتْ عُرُوقُهَا فِی کُثْبَانِ اَلْمِسْکِ عَلَى سَوَاحِلِ أَنْهَارِهَا وَ فِی تَعْلِیقِ کَبَائِسِ اَللُّؤْلُؤِ اَلرَّطْبِ فِی عَسَالِیجِهَا وَ أَفْنَانِهَا وَ طُلُوعِ تِلْکَ اَلثِّمَارِ مُخْتَلِفَهً فِی غُلُفِ أَکْمَامِهَا تُجْنَى مِنْ غَیْرِ تَکَلُّفٍ فَتَأْتِی عَلَى مُنْیَهِ مُجْتَنِیهَا وَ یُطَافُ عَلَى نُزَّالِهَا فِی أَفْنِیَهِ قُصُورِهَا بِالْأَعْسَالِ اَلْمُصَفَّقَهِ وَ اَلْخُمُورِ اَلْمُرَوَّقَهِ قَوْمٌ لَمْ تَزَلِ اَلْکَرَامَهُ تَتَمَادَى بِهِمْ حَتَّى حَلُّوا دَارَ اَلْقَرَارِ وَ أَمِنُوا نُقْلَهَ اَلْأَسْفَارِ فَلَوْ شَغَلْتَ قَلْبَکَ أَیُّهَا اَلْمُسْتَمِعُ بِالْوُصُولِ إِلَى مَا یَهْجُمُ عَلَیْکَ مِنْ تِلْکَ اَلْمَنَاظِرِ اَلْمُونِقَهِ لَزَهِقَتْ نَفْسُکَ شَوْقاً إِلَیْهَا وَ لَتَحَمَّلْتَ مِنْ مَجْلِسِی هَذَا إِلَى مُجَاوَرَهِ أَهْلِ اَلْقُبُورِ اِسْتِعْجَالاً بِهَا جَعَلَنَا اَللَّهُ وَ إِیَّاکُمْ مِمَّنْ یَسْعَى بِقَلْبِهِ إِلَى مَنَازِلِ اَلْأَبْرَارِ بِرَحْمَتِهِ تفسیر بعض ما فی هذه الخطبه من الغریب قال السید الشریف رضی الله عنه قوله ع یؤر بملاقحه الأر کنایه عن النکاح یقال أر الرجل المرأه یؤرها إذا نکحها و قوله ع کأنه قلع داری عنجه نوتیه القلع شراع السفینه و داری منسوب إلى دارین و هی بلده على البحر یجلب منها الطیب و عنجه أی عطفه یقال عنجت الناقه کنصرت أعنجها عنجا إذا عطفتها و النوتی الملاح و قوله ع ضفتی جفونه أراد جانبی جفونه و الضفتان الجانبان و قوله ع و فلذ الزبرجد الفلذ جمع فلذه و هی القطعه و قوله ع کبائس اللؤلؤ الرطب الکباسه العذق و العسالیج الغصون واحدها عسلوج
ترجمه خطبه ۱۶۵
(برخى از شارحان نوشتند که این خطبه در شهر کوفه ایراد شد)
۱ شگفتى آفرینش انواع پرندگان
خداوند پدیده‏هاى شگفتى از جانداران حرکت کننده، و بى‏جان، برخى ساکن و آرام ، بعضى حرکت کننده و بى قرار، آفریده است، و شواهد و نمونه‏هایى از لطافت صنعت‏گرى و قدرت عظیم خویش بپاداشته، چندان که تمام اندیشه‏ها را به اعتراف واداشته، و سر به فرمان او نهاده‏اند، و در گوش‏هاى ما بانگ براهین یکتایى او پیچیده است . آنگونه که پرندگان گوناگون را بیافرید، و آنان را در شکاف‏هاى زمین، و رخنه درّه‏ها و فراز کوه‏ها مسکن داد، با بال‏هاى متفاوت و شکل و هیأتهاى گوناگون، که زمام آنها به دست اوست، پرندگانى که با بالهاى خود در لابلاى جوّ گسترده و فضاى پهناور پرواز مى‏کنند. آنها را از دیار نیستى در شکل و ظاهرى شگفت آور بیافرید، و استخوان‏هاشان را از درون در مفصل‏هاى پوشیده از گوشت به هم پیوند داد . برخى از پرندگان را که جثّه سنگین داشتند از بالا رفتن و پروازهاى بلند و دور بازداشت، آنگونه که آرام و سنگین در نزدیکى زمین بال مى‏زنند. پرندگان را با لطافت قدرتش و دقّت صنعتش، در رنگ‏هاى گوناگون با زیبایى خاصّى رنگ آمیزى کرد، گروهى از آنها را تنها با یک رنگ بیاراست که رنگ دیگرى در آن راه ندارد، دسته‏اى دیگر را در رنگ مخالف آن فرو برد، جز اطراف گردنشان که چونان طوقى آویخته، مخالف رنگ اندامشان است.
۲- شگفتى‏هاى آفرینش طاووس
و از شگفت انگیزترین پرندگان در آفرینش، طاووس است، که آن را در استوارترین شکل موزون بیافرید، و رنگ‏هاى پر و بالش را به نیکوترین رنگ‏ها بیاراست، با بال‏هاى زیبا که پرهاى آن به روى یکدیگر انباشته و دم کشیده‏اش که چون به سوى مادّه پیش مى‏رود آن را چونان چترى گشوده و بر سر خود سایبان مى‏سازد، گویا بادبان کشتى است که نا خدا آن را بر افراشته است. طاووس به رنگهاى زیباى خود مى‏نازد، و خوشحال و خرامان دم زیبایش را به این سو و آن سو مى‏چرخاند، و سوى مادّه مى‏تازد، چون خروس مى‏پرد، و چون حیوان نر مست شهوت با جفت خویش مى‏آمیزد، این حقیقت را از روى مشاهده مى‏گویم، نه چون کسى که بر اساس نقل ضعیفى سخن بگوید: اگر کسى خیال کند: «بار دار شدن طاووس به وسیله قطرات اشکى است که در اطراف چشم نر حلقه زده و طاووس مادّه آن را مى‏نوشد آنگاه بدون آمیزش با همین اشک‏ها تخمگذارى مى‏کند» افسانه بى اساس است ولى شگفت‏تر از آن نیست که مى‏گویند: «زاغ نر طعمه به منقار ماده مى‏گذارد که همین عامل بار دار شدن زاغ است». گویا نى‏هاى پر طاووس چونان شانه‏هایى است که از نقره ساخته، و گردى‏هاى شگفت انگیز آفتاب گونه که به پرهاى اوست از زر ناب و پاره‏هاى زبرجد بافته شده است. اگر رنگ‏هاى پرهاى طاووس را به روییدنى‏هاى زمین تشبیه کنى، خواهى گفت: دسته گلى است که از شکوفه‏هاى رنگارنگ گلهاى بهارى فراهم آمده است، و اگر آن را با پارچه‏هاى پوشیدنى همانند سازى، پس چون پارچه‏هاى زیباى پر نقش و نگار یا پرده‏هاى رنگارنگ یمن است، و اگر آن را با زیور آلات مقایسه کنى چون نگین‏هاى رنگارنگى است که در نوارى از نقره با جواهرات زینت شده است.
۳ روانشناسى حیوانى طاووس
طاووس، چون به خود بالنده مغرور راه مى‏رود، دم و بال‏هاى زیبایش را بر انداز مى‏کند، پس با توجه به زیبایى جامه و رنگ‏هاى گوناگون پرو بالش قهقهه سر مى‏دهد، امّا چون نگاهش به‏ پاهاى او مى‏افتد، بانگى برآورد که گویا گریان است، فریاد مى‏زند گویا که دادخواه است، و گواه صادق دردى است که در درون دارد، زیرا پاهاى طاووس چونان ساق خروس دو رگه (هندى و پارسى) باریک و زشت و در یک سو ساق پایش ناخنکى مخفى روییده است.
۴ شگفتى رنگ آمیزى پرهاى طاووس
بر فراز گردن طاووس به جاى یال، کاکلى سبز رنگ و پر نقش و نگار روییده، و بر آمدگى گردنش چونان آفتابه‏اى نفیس و نگارین است، و از گلوگاه تا روى شکمش به زیبایى وسمه یمانى رنگ آمیزى شده، یا چون پارچه حریر برّاق یا آیینه‏اى شفّاف که پرده بر روى آن افکندند. در اطراف گردنش گویا چادرى سیاه افکنده که چون رنگ آن شاداب و بسیار مى‏باشد، پندارى با رنگ سبز تندى در هم آمیخته است که در کنار شکاف گوش جلوه خاصّى دارد. کمتر رنگى مى‏توان یافت که طاووس از آن در اندامش نداشته باشد، یا با شفّافیّت و صیقل فراوان و زرق و برق جامه‏اش آن را جلاى برترى نداده باشد. طاووس چونان شکوفه‏هاى پراکنده‏اى است که باران بهار و گرماى آفتاب را در پرورش آن نقش چندانى نیست، و شگفت‏آور آن که هر چند گاهى از پوشش پرهاى زیبا بیرون مى‏آید، و تن عریان مى‏کند، پرهاى او پیاپى فرو مى‏ریزد و از نو مى‏رویند، پرهاى طاووس چونان برگ خزان رسیده مى‏ریزند و دوباره رشد مى‏کنند و به هم مى‏پیوندند، تا دیگر بار شکل و رنگ زیباى گذشته خود را باز مى‏یابد، بى آن که میان پرهاى نو و ریخته شده تفاوتى وجود داشته باشد یا رنگى جابجا بروید، اگر در تماشاى یکى از پرهاى طاووس دقت کنى، لحظه‏اى به سرخى گل، و لحظه‏اى دیگر به سبزى زبرجد، و گاه به زردى زرناب جلوه مى‏کند.
۵ عجز انسان از درک حقائق موجود در پدیده‏ها
راستى، هوشهاى ژرف اندیش و عقل‏هاى پر تلاش چگونه این همه از حقائق موجود در پدیده‏ها را مى‏توانند درک کنند و چگونه گفتار توصیف گران، به نظم کشیدن این همه زیبایى را بیان توانند کرد و در درک کمترین اندام طاووس، گمانها از شناخت درمانده و زبان‏ها از ستودن آن در کام مانده‏اند پس ستایش خداوندى را سزاست که عقل‏ها را از توصیف پدیده‏اى که برابر دیدگان جلوه‏گرند ناتوان ساخت، پدیده محدودى که او را با ترکیب پیکرى پر نقش و نگار، با رنگ‏ها و مرزهاى مشخص مى‏شناسد، باز هم از تعریف فشرده‏اش زبان‏ها عاجز و از وصف واقعى آن در مانده‏اند (حال چگونه خدا را مى‏توانند درک کنند)
۶- شگفتى آفرینش جانداران کوچک
پاک و برتر است خدایى که در اندام مورچه، و مگس ریز، پاها پدید آورد ، و جانداران، بزرگتر از آنها، از ماهیان دریا، و پیلان عظیم الجثّه را نیز آفرید، و بر خود لازم شمرد، که هیچ کالبد جاندارى را وانگذارد و به درستى اداره‏اش نماید، جز آن که میعادگاهش را مرگ و پایان راهش را نیستى قرار داد.
۷ وصف ویژگى‏هاى بهشت
اگر با چشم دل به آنچه که از بهشت براى تو وصف کرده‏اند بنگرى، از آنچه در دنیاست دل مى‏کنى، هر چند شگفتى‏آور و زیبا باشد، و از خواهش‏هاى نفسانى و خوشى‏هاى زندگانى و منظره‏هاى آراسته و زیباى آن کناره مى‏گیرى، و اگر فکرت را به درختان بهشتى مشغول دارى که شاخه‏هایشان همواره به هم مى‏خورند، و ریشه‏هاى آن در توده‏هاى مشک پنهان، و در ساحل جویباران بهشت قرار گرفته آبیارى مى‏گردند، و خوشه‏هایى از لؤلؤ آب دار به شاخه‏هاى کوچک و بزرگ درختان آویخته، و میوه‏هاى گوناگونى که از درون غلاف‏ها و پوشش‏ها سر بیرون کرده‏اند، سرگردان و حیرت زده مى‏گردى: شاخه‏هاى پر میوه بهشت که بدون زحمتى خم شده در دسترس قرار گیرند، تا چیننده آن هر گاه که خواهد بر چیند، مهمانداران بهشت گرد ساکنان آن و پیرامون کاخ‏هایشان در گردشند و آنان را با عسلهاى پاکیزه و شراب‏هاى گوارا پذیرایى کنند. آنها کسانى هستند که همواره از کرامت الهى بهره‏مند تا آنگاه که در سراى ثابت خویش فرود آیند و از نقل و انتقال سفرها آسوده گردند. اى شنونده اگر دل خود را به منظره‏هاى زیبایى که در بهشت به آن مى‏رسى مشغول دارى، روح تو با اشتیاق فراوان به آن سامان پرواز خواهد کرد، و از این مجلس من با شتاب به همسایگى اهل قبور خواهى شتافت. خداوند با لطف خود من و شما را از کسانى قرار دهد که با دل و جان براى رسیدن به جایگاه نیکان تلاش مى‏کنند.
مى‏گویم: (کلام امام که فرمود
«یؤرّ بملاقحه، الار»
کنایه از نکاح و آمیزش است. هنگامى گفته مى‏شود «ار الرجل المرأه یؤرها» که با همسرش همبستر شود. و این فرمایش امام
«کانه قلع دارىّ عنجه نؤتیه»
باید توجّه داشت «قلع» بادبان کشتى است و «دارى» منسوب به «دارین» شهرى است که در کنار دریا که از آنجا عطریات مى‏آورند (و بادبان‏هایش معروف است). و «عنجه» به معنى کشیدن به سوى خویش است هنگامى که گفته مى‏شود «عنجت الناقه اعنجها عنجا» یعنى آن را به سوى خود کشیدم. و «النؤتى» به معنى «کشتیبان» است. و اما تعبیر
«صفتى جفونه»
منظور دو طرف پلک‏هاى چشم است. زیرا «ضفتان» به معنى دو طرف مى‏باشد و اینکه فرمود:
«و فلذا الزبرجد»
باید دانست که «فلذا» جمع «فلذه» به معنى قطعه است که معنى آن قطعه‏هایى از زبرجد است. امّا تعبیر به
«کبائس اللؤلؤ الرطب»
به معنى خوشه‏هاى لؤلؤ تر همچون خوشه‏هاى خرما است زیرا «الکباسه» به معنى خوشه و «العسالیج» جمع «عسلوج» به معناى شاخه است).

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *