از دیدگاه اندیشمندان و بزرگان

سخن ابن ابی الحدید در فصاحت علی (ع)

حضرت علی(ع) پس از اینکه آیات: “اَلْهکُمُ الَّتکَاثُرُ حَتَّی زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ”۳۸ را تلاوت فرمود: در تفسیر این آیات و عبرتآموزی از آنها خطبه بسیار غرایی ایراد فرمود خطبه شماره ۳۹۲۱۲ که ابن ابیالحدید در شرح این خطبه چنین میفرماید:
“کسی که میخواهد به وعظ و نصیحت و بیم دادن و هراسان ساختن، به قصد بیداری و تنبیه بپردازد، کسی که میخواهد دلهای سنگین را به لرزه در آورد و چهره واقعی دنیا را نشان بدهد، میباید که در این خطبه دقت کند و به پیروی از چنین خطبه فصیح و شیوایی سخن بگوید. هرکس که در این فصل از نهجالبلاغه دقت کند، درمییابد و میپذیرد که معاویه درست میگوید که: “کسی جز علی(ع) راه فصاحت را بر قریش هموار نکرد.” اگر تمام فصیحان عرب در یک مجلس فراهم آیند و این خطبه، خوانده شود، جای آن دارد که همگی به سجده بیفتند.”
باز ابن ابیالحدید میگوید:
“و این همان است که بر گروهی از شعرا به هنگام شنیدن اشعار علی ابن رقاع یکی از شعرای معروف، گذشت. هنگامی که اشعار علی ابن رقاع را بر عدهای از ادبا خواندند تمام شعرا به سجده در افتادند. از آنها پرسیده شد که: چرا سجده کردید؟ گفتند: چنانکه در قرآن مواردی هست که وقتی افرادی قرآن را میخوانند یا کلمات قرآن را میشنوند، به سجده میافتند. در نهجالبلاغه و اشعار شعرا هم جاهایی هست که وقتی افراد فصیح، فصاحتشناس، بلاغتشناس، به آنجا میرسند، باید به سجده بیفتند”.
بعد اضافه میکند که:
“من در شگفتی و اعجاب فراوان فرو میروم از اینکه مردی وقتی در کشاکشنبرد،خطابههایی ایراد میکند که کلماتش متناسب با طبیعت شیران و پلنگان است، در عین حال، هنگامی که لب به موعظه و اندرز میگشاید، کلماتش نمایانگر طبیعتی چون طبیعت زهّاد است. راستی شگفتآور است که علی ابن ابیطالب(ع) گاهی به صورت قهرمانان بزرگ تاریخ درمیآید: گاهی در جلوه سقراط، فیلسوف یونانی و گاهی با صفات مسیح بن مریم جلوه میکند.”
و بالاخره میگوید:
“به تمام مقدسات عالم سوگند یاد میکنم که من ۵۰ سال است که مرتب این خطبه را خواندهام و تاکنون بیش از هزار مرتبه این خطبه را خواندهام و در تمام این سالهای طولانی و در هر بار خواندن، اثر تازهای از تاثر و خوف در روح، و لرزه جدیدی در قلب و اعضایم ایجاد کرده است. هر بار و هر زمان که در مضمون این خطبه دقت کردهام، حالات و اوضاع دستهای از نزدیکان و بستگان خودم را مجسّم دیدهام.”۴۰
در فصاحت و بلاغت حضرت علی(ع) سخن بسیار گفته شده است، به نقل یکی از موارد دیگر که ابن ابیالحدید در شرح خطبه ۱۰۸ آورده است، میپردازیم:
“افراد دقیق و باریکبین باید به جلال و عظمت کلمات این خطبه که رعب و مهابتی خاص در دل انسان ایجاد میکند، به دقت بنگرند تا تاثیر کلام شیوا و بلیغ را احساس کنند. و براستی پسر ابوطالب چقدر خدا را یاری کرد و به اسلام خدمت نمود. گاهی با دست و شمشیرش، گاهی با زبان و منطقش و گاهی با قلب و فکرش و اگر از جهاد و جنگ سخن به میان آید، علی بن ابیطالب سید المجاهدین و المحاربین است. اگر از وعظ و تذکیر سخن بگوییم او ابلغ الواعظین و المذکرین است، اگر از خطبه و تفسیر سخن به میان بیاید او رئیس الفقهاء و المفسرین است و اگر از توحید سخن بگوییم، او امام اهل عدل و موحدین است.”۴۱
برگرفته از کتاب امام علی (ع) در نهج البلاغه نوشته آقای عظیم عظیم پور مقدم

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *